Quan hệ

Sau khi lấy được miền Nam thì nhà nước cũng phải thay đổi chữ nghĩa cho khác người. Liên lạc được thay bằng liên hệ, và liên hệ bị đổi thành quan hệ. Chữ liên lạc chết và chữ quan hệ có một cái nghĩa mới.

Sau 42 năm thì người dân đa số đã quen với cách dùng chữ của nhà nước... 

Vì chữ liên hệ đã được dùng thay cho chữ liên lạc, bởi vậy nếu muốn dùng đến cái nghĩa cũ của chữ liên hệ thì bắt buộc nhà nước phải dùng chữ quan hệ. Khổ nỗi là sau 42 năm, cái chữ quan hệ của nhà nước ta lại chỉ có cái nghĩa là sự liên quan về tính dục. 

Trước giờ đi biển, đọc hàng chữ: Quan hệ với chủ hộ... mà nực cười muốn chết. Ai đó thêm vào "tuần ba lần".

Nghĩa cũ của chữ quan hệ.

Quan ngại

Đọc câu: "Quan Ngại Vấn Đề Văn Minh Nơi Thờ Tự" tôi có hơi hụt hẫng. Dù là dân đánh cá "dốt đặc cán mai" hay "óc đặc như neo" như tôi cũng ngờ ngợ đoán ra là: Sự cư xử thiếu "văn minh" ở nơi thờ tự là điều đáng quan tâm.

Quan tâm đã hàm ý lo ngại nên ghép Quan (tâm) + (lo) Ngại có lẽ là thừa, nhất là khi chữ quan tâm đã là chữ phổ thông trong dân gian. Câu văn đã tối nghĩa. Dùng chữ mới lại càng làm nó tối nghĩa hơn.

Khả năng

Trước khi các anh về nắm giữ vai trò truyền thông thì chữ khả năng (capability, ability) và khả dĩ (probability, possibility) là hai chữ khác biệt.  Thí dụ:

- Ông này không có khả năng làm việc nặng vì thể lực yếu

- Chị kia có khả năng làm thông ngôn vì chị biết ngoại ngữ

- Sự việc khả dĩ như thế

- Sự việc có thể như thế

Khả năng không hề có nghĩa là điều có thể xảy ra.  Thế mà bây giờ nó lại được dùng thay cho chữ khả dĩ hay có thể: 

- Tấm ảnh này có khả năng được chụp ở Hà Nội

- Thằng nhỏ có khả năng chết vì bệnh

- Khả năng trời sẽ mưa hôm nay

Nếu chữ khả năng được dùng để nhấn mạnh điều rất có thể xảy ra, thì tại sao không dùng luôn chữ "rất có thể" cho dễ hiểu và rõ ràng, và thuần Việt?  Buồn thay!

Diện bằng

Chữ "diện bằng" ra đời sau trận bão lụt vừa rồi.  Theo cách dùng trong câu "Bão lụt trên diện bằng rộng" thì diện bằng đồng nghĩa với diện tích, vùng, hay khu vực.  Chữ vùng hay khu vực đã là những chữ phổ thông nên thiển nghĩ không cần thiết phải đặt chữ mới.  Đặc biệt khi chữ mới mà lại còn dính líu đến anh láng giềng.

Học tập, học hỏi, học hành

Học thì phải hỏi, tập, và hành. Ấy vậy mà từ thuở các anh về, chữ học tập đã được dùng cho tất cả mọi trường hợp, ngay cả học tập cải tạo. Hai chữ học hỏi và học hành hình như đang đi vào quên lãng.

Tác nghiệp, công tác, công vụ

Công tác là công việc phải làm. Thí dụ như chồng tôi đang đi làm công tác. Chữ này đã có từ lâu. Ấy vậy mà bây giờ đặt thêm ra một chữ mới để thay cho chữ công tác là tác nghiệp, tạo từ hai chữ cuối của công tác và nghề nghiệp.  Chẳng hạn như nhà báo đang tác nghiệp thì bị công an đánh. Vừa không cần thiết, vừa mang nặng văn hóa Tàu. Ôi, từ thuở các anh về cái gì cũng đổi mới.

Chất lượng, phẩm chất

Quality, trước năm 1975, được dịch là phẩm chất, nhưng từ khi các anh về thì chữ phẩm chất trở thành chất lượng. Trật đường rầy nhưng dùng riết rồi trở thành thói quen. Giáo sư dùng từ chất lượng thì học trò cũng phải dùng từ chất lượng. Truyền thông dùng từ chất lượng thì cả nước phải dùng từ chất lượng. Buồn. Buồn nhiều. Chữ chất lượng, nếu phải miễn cưỡng dùng, thì chỉ nên dùng như một từ lóng, ám chỉ chẳng ra gì. Thí dụ như thằng ấy chẳng có chất lượng gì, hay thằng ấy chẳng có kí lô gì. Khi tôi dùng từ phẩm chất bây giờ, người nghe nhìn tôi như người đánh cá. Mà choa là thằng đánh cá thật.

Đảm bảo, bảo đảm

Sau năm 1975, từ bảo đảm hầu như đã bị từ đảm bảo cho vào quên lãng. Ừ, thì từ thuở các anh về, cái gì cũng phải đổi mới cho nó khác người. 

Thu mua, mua bán

Hôm qua đi biển được chút cá, chưa kịp bán thì đã bị các anh thu mua. Bực mất cá thì ít, bực hai chữ thu mua thì nhiều.

Những chữ kép như buôn-bán, rao-bán, dòm-ngó... nghe xuôi tai vì đây là cách tạo từ kép của ông bà ta. Từ đơn hoặc từ kép đều có cùng một ý nghĩa giông giống nhau, còn hai chữ thu mua nghe thật chói tai. Thu là thâu, là lấy, mà đã là lấy thì còn mua làm gì. Thà là thu lấy nghe nó hợp lý hơn. Vừa đúng cách cấu tạo chữ, vừa đúng với hành động lấy của người. Các anh biết dùng chữ mua là không đúng nhưng vẫn dùng vì muốn cho tôi tưởng là thật. Than ôi, sau 40 năm, chữ thu mua mà tôi không thích nay đã trở thành quá phổ thông. 

Liên hệ, liên lạc

Chữ liên hệ ngày nay được dùng quá rộng rãi, cơ hồ như đã lấn áp và giết chết chữ liên lạc. Tôi không dám chắc trong những từ điển sau này còn có từ liên lạc.

Liên hệ là liên quan, tiếng Anh là relate. Chẳng hạn như liên hệ gia đình, hay hai biến cố xẩy ra không có liên hệ với nhau.

Liệc lạc là tiếp xúc, hay nốt kết, tiếng Anh là contact hay connect. Chẳng hạn như anh hay chị liên lạc với tôi để giải đáp vấn đề này. Hay chúng ta giữ sự liên lạc với nhau sau khi tan trại. Trên những trang mạng, chúng ta thấy họ dùng chữ Contact Us chứ không dùng Relate Us. Nghĩa là liên lạc với chúng tôi chứ không phải là liên hệ với chúng tôi.

Đã đành phải đổi mới nhưng có quá cần thiết để bỏ đi chữ liên lạc chăng, các anh ơi?